500-lecie kościoła w Serocku

W tym roku kościół pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Serocku, będący najstarszą świątynią na terenie powiatu legionowskiego, obchodzi 500-lecie. Z tej okazji zaplanowano szereg wydarzeń jubileuszowych, a główne obchody zorganizowano 19 kwietnia.

Późnogotycki kościół w Serocku jest jednym z najcenniejszych zabytków Mazowsza, od pięciu stuleci wpisując się w krajobraz miasta i historię regionu. Jego jubileuszowi towarzyszy szeroki program wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Wśród nich znalazły się plenerowe wystawy historyczne, koncerty, piknik historyczny, konferencja naukowa oraz wydarzenia rodzinne.

Od 13 kwietnia do 9 maja w przestrzeni miejskiej prezentowane są trzy wystawy plenerowe przybliżające historię regionu i samej świątyni. „Mazowsze dla Korony. 500-lecie włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego” to wystawa przygotowana przez Muzeum Mazowieckie w Płocku, składająca się z pięciu modułów kubicznych, które prezentują dzieje Mazowsza. Ekspozycja „Kościół w Serocku. Wczoraj – dziś” ukazuje przemiany architektoniczne świątyni poprzez zestawienie fotografii archiwalnych i współczesnych. Wystawę „Święty Wojciech. Życie – męczeńska śmierć – relikwie” poświęcono patronowi miasta i jego znaczeniu dla tradycji historycznej regionu, w tym dziejom relikwii i ich obecności w serockiej świątyni.

18 kwietnia w kościele wystąpiła Antonina Krzysztoń – pieśniarka znana z refleksyjnych interpretacji utworów, piosenki autorskiej i poezji śpiewanej, a dzień później zorganizowano główne obchody. W ich programie znalazły się uroczysta procesja ulicami miasta z relikwiami św. Wojciecha oraz msza święta pod przewodnictwem JE ks. biskupa Szymona Stułkowskiego. Następnie świętowano podczas rodzinnego pikniku historycznego „500 lat – Mazowsze dla Korony”. Wśród licznych atrakcji znalazły się pokazy walk rycerskich i jarmark rzemieślniczy. Była to okazja, by spotkać się z historią, która buduje tożsamość lokalną i łączy pokolenia.

23 kwietnia odbyła uroczysta sesja Rady Miejskiej, w programie której znalazły się wystąpienia władz samorządowych, prelekcja dotycząca dziejów relikwii św. Wojciecha oraz wręczenie medali „Za Zasługi dla Miasta i Gminy Serock” ks. kan. dr. Dariuszowi Rojkowi oraz Krzysztofowi Jaworskiemu. Tego samego dnia zorganizowano konferencję „500 lat kościoła w Serocku w kontekście Jubileuszu Inkorporacji Mazowsza do Korony”. W jej trakcie omówiono dzieje parafii i regionu na przestrzeni wieków oraz architekturę świątyni i przeprowadzone dotąd prace konserwatorskie. Wśród prelegentów znaleźli się m.in. prof. Radosław Lolo, dr Krzysztof Wiśniewski, dr Sławomir Jakubczak, dr Paulina Biernacka, dr Alicja Zadvorny, ks. dr Dariusz Rojek oraz mgr Krzysztof Łukawski. Efektem konferencji będzie publikacja naukowa, której prezentację zaplanowano na 11 listopada.

Organizację obchodów dofinansował Powiat Legionowski.

DZIEJE KOŚCIOŁA W SEROCKU
W 2026 roku przypada 500-lecie rozpoczęcia budowy kościoła w Serocku. Późnogotycka świątynia przetrwała w doskonałym stanie, mimo że przez minione stulecia miasto nawiedzały wojny, pożary i inne kataklizmy. Kościół jest chlubą i wizytówką Serocka – najstarszym zachowanym zabytkiem w gminie i powiecie.

Budowa
Budowę, rozpoczętą w 1526 r., zainicjował i przez pierwsze cztery lata nadzorował serocki proboszcz Wojciech Popielski z Popielżyna, podkanclerzy ostatnich książąt mazowieckich Stanisława i Janusza III. Prace kontynuował jego bratanek Jan Popielski, który objął probostwo w Serocku.
Fundatorami świątyni byli książęta mazowieccy, a także król Zygmunt I Stary, który po inkorporacji Mazowsza do Korony pozwolił na dalsze korzystanie ze środków zapisanych na wzniesienie świątyni.
Mury kościoła stanęły około 1527 r., a przed rokiem 1564 wykonano sklepienie nad nawą. Świątynię ukończono przed końcem XVI stulecia. Wśród budowniczych należy wymienić muratora Macieja Gazdałę oraz mistrza Wawrzyńca z Serocka.

Architektura
Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Serocku to późnogotycka budowla jednonawowa, która wyróżnia się oskarpowaniem i czworokątną wieżą. Wnętrze łączy gotycką konstrukcję (sklepienie gwiaździsto-sieciowe) z późnobarokowym i rokokowym wyposażeniem z XVIII wieku. Kluczowe elementy to ołtarz główny z 1775 roku z figurami świętych Wojciecha i Stanisława oraz znajdujące się w prezbiterium ostrołukowe portale pochodzące z początkowego okresu budowy świątyni. Osobliwością architektoniczną jest położenie posadzki poniżej poziomu ziemi.
Spośród licznych tablic epitafijnych warto wspomnieć o tablicy upamiętniającej działalność zmarłego w 1849 roku ks. Seweryna Piekarskiego, proboszcza serockiego, kanonika warszawskiego. Obok świątyni około 1902 roku stanęła murowana plebania.

Remonty
Generalny remont kościoła przeprowadzono w połowie XVIII w. za sprawą ks. Antoniego Dzierżańskiego. Naprawiono sklepienie prezbiterium, wymieniono więźbę dachową oraz zmieniono układ otworów okiennych i drzwiowych. Wnętrze zyskało barokowy wystrój. Kolejne prace prowadzono w latach 1870–1914 z inicjatywy ks. Kazimierza Welońskiego, ks. Jana Wernera oraz ks. Jana Milewskiego. W 1938 r. ks. Franciszek Kuligowski przeprowadził remont, podczas którego zamontowano zegar na wieży oraz wykonano polichromie. Kościół został uszkodzony w czasie działań wojennych w 1944 r., a następnie odbudowany w latach 1945–1949. W latach 2000–2004 przeprowadzono kompleksowy remont świątyni. Największe współczesne prace konserwatorskie realizowano w latach 2018–2026.